jump to navigation

શ્રાવણ ઓગસ્ટ 24, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
8 comments

મિત્રો, આજે એક શબ્દ આપું છું…. શ્રાવણ!

આજે શ્રાવણ શબ્દનો કોઇ પણ રીતે ઉપયોગ કરી એક કાવ્ય લખીએ… શ્રાવણ શબ્દ સાંભળીને તમને જે કાંઇ પણ (કે જે કોઇ પણ) યાદ આવે એને આજે કાવ્યમાં કેદ કરી જ લ્યો!

શ્રાવણ શબ્દની સાથે મને તો પેલું બાળગીત જ પેલ્લું યાદ આવે છે…

અડકો દડકો દહીં દડૂકો
પીલુ પાકે શ્રાવણ ગાજે ઊલ મૂલ ધંતૂરાનું ફૂલ સાકર શેરડી ખજૂર…
(બસ, આટલું જ યાદ છે અત્યારે!)

શ્રી બાલમુકુંદ દવે કહે છે કે…

આ શ્રાવણ નીતર્યો સરવડે કોઈ ઝીલો જી
પેલાં રેલી ચાલ્યાં રૂપ હો કોઈ ઝીલો જી.
આ કપૂર-કાયા સરી જશે કોઈ ઝીલો જી,
પેલા ઊડી ચાલ્યા ધૂપ હો કોઈ ઝીલો જી.

આખું કાવ્ય વાંચો, કવિલોક પર…

તો ચાલો, લખવા માંડો મિત્રો… શ્રાવણ વિશે કંઈક… લખવાની કોઈ પ્રેરણા ન મળતી હોય તો જરા વરસાદમાં ભીંજાઈ આવજો… જરૂર પ્રેરણા મળી જશે હોં!  (હું પણ આજકાલ વરસાદની જ રાહ જોઉં છું… દેશનાં ચોમાસી વરસાદની નહીં, અમેરીકાના બારમાસી વરસાદની! 🙂 )

* * *

કોને ખબર? ઓગસ્ટ 17, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
17 comments

મિત્રો, તમને યાદ હશે જ કે એકવાર અહીં “કોણ માનશે?” ની પોસ્ટ આપવામાં આવી હતી, જેમાં ઘણાં મિત્રોએ ભાગ પણ લીધો હતો… (ન લીધો હોય તો હજીયે ભાગ લઈ શકો છો!) 

આજે હું ‘કોને ખબર?’ શબ્દો આપું છું… જેનાં પરથી આપણે કાવ્યો/ગઝલો લખવાનાં છે… (હા, મેં ય કાંઇ નથી લખ્યું હજી!)

‘કોને ખબર?’ રદીફવાળી શ્રી ર.પા. ની એક ખૂબ જ સ-રસ ગઝલ છે, જે મોટેભાગે બધાએ વાંચી જ હશે…

પાંદડું કેવી રીતે પીળું થયું કોને ખબર ?
એટલે કે ઝાડમાંથી શું ગયું કોને ખબર ?

આખી રચના અહીં વાંચો… 

આ રદીફ આપવાની ઈચ્છા સાથે આપણાં બ્લોગ-મિત્ર બિમલ(બાબુ) દેસાઈ ‘નારાજ’ એ એમની આ રચના પણ મોકલાવી હતી…  આભાર બિમલ!

કોણ કોને ઝંખે છે કોને ખબર?
હું તને કે તું મને કોને ખબર?

કોણ આવે છે રદીફ કાફીયા બની?
કોણ ગઝલમાં ઝળહળે કોને ખબર?

લ્યે હથીયાર મેં નીચે મુકી દીધા.
તોયે જીત્યો કોના બળે કોને ખબર?

બંધ મુઠ્ઠીમાં હજારો રાઝ છે છુપાવ્યા
શું શું છે આ પગતળે કોને ખબર?

આ ગઝલનું ઝરણું નાભિથી વહયું છે.
સાગરમાં ભળે કે ના ભળે કોને ખબર?

હું પાર્થના તીરે વીંધાયેલ માછલીની આંખ
કોણ આ પાંચાલીને કહે કોને ખબર?

જે હું શોધું યાદના લીલાવન મહીં
“નારાજ” મળે કે ના મળે કોને ખબર?

આ રચના ખરેખર ખૂબ જ સુંદર છે… પરંતુ જો આને છંદમાં ઢાળવામાં આવી હોત તો કદાચ એ વધુ ખીલી ઉઠત..!!

તો ચાલો મિત્રો, આપણે પણ ‘કોને ખબર?’ ની અટકળો શરૂ કરીએ… ‘કોને ખબર?’  શબ્દોને તમે રદીફ તરીકે પણ લઈ શકો છો અથવા ‘કોને ખબર?’ ની અટકળ કરતું કોઈ અછાંદસ કાવ્ય પણ લખી શકો છો…. ગુડ લક! 🙂

* * *

સ્વાતંત્ર્ય… આઝાદી… ઓગસ્ટ 10, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
14 comments

મિત્રો, બુધવારે 15 મી ઑગષ્ટ છે… ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય દિવસ. એ માટે સૌ મિત્રોને આગળથી હાર્દિક વધાઈ અને આપણને સૌને સ્વાતંત્ર્ય દિવસની ખૂબ ખૂબ મંગલ શુભકામનાઓ…!!

india_flag.gif

ગણતંત્ર દિવસ નિમિત્તે આગળ જાન્યુઆરીમાં મેં અહીં દેશભક્તિ અને શહીદી વિષય આપ્યો હતો… પરંતુ, ઘણા મિત્રોને કદાચ “શું લખું?” ની મુંઝવણ થઈ હશે, એટલે માત્ર 2-3 રચનાઓ જ મળી હતી.  કાંઈ વાંધો નઈં… હોતા હૈ, હોતા હૈ…. કાયમ જ કાંઈ કવિતાદેવી આપણા ઉપર થોડા રીઝાઈ જતા હોય?  મારા પર પણ નથી રીઝાતા ઘણીવાર… 

આજે હું દેશભક્તિ અને શહીદી તો નહીં (એ વિષય પર લખવું હોય તો ઉપર આપેલી લિંક પર ક્લિક કરો!) પરંતુ થોડો રીલેટેડ વિષય જ આપું છું…  સ્વાતંત્ર્ય અથવા આઝાદી !!  અને આ આઝાદી કે સ્વાતંત્ર્યતા માત્ર દેશની જ નહીં હોં… કોઈની કે કંઈની પણ હોઈ શકે… વ્યક્તિગત પણ હોઈ શકે અને દેશની પણ હોઈ શકે…

કવિલોકનાં દિલીપભાઈ પટેલ આઝાદી વિશે કહે છે કે…

બહાર ખાદી અંદર ગાદી કાં વદે વાણી ‘હું ગાંધીવાદી’ ?
હીંસક મીજાજી સ્વાર્થ તેજાબી દેખ દાઝી દેશ આઝાદી
 

મિત્ર વિવેકની બે ગઝલોમાંથી આઝાદી શબ્દોનાં ત્રણ શેર મળ્યાં છે, એ મમળાવીએ…

ન હોય કોઈ જ્યાં બંધન ત્યાં કેવી આઝાદી ?
જો વહેવું હોય તો કાંઠા વગર શું છૂટકો છે ?

એક શંકામાં બરફ થઈ જિંદગી થીજી ગઈ,
શક્ય આસ્થાના કિરણમાં બસ હવે આઝાદી છે.

સોયમાં દોરો થઈ આજન્મ સંગાથે રહ્યાં,
કેવું બંધન છે, ખરી જ્યાં બંનેને આઝાદી છે !

તો ચાલો, મિત્રો તૈયાર છો ને?  અને આ વખતે આપણે માત્ર લઘુકાવ્યો જ લખીએ તો..?!! આજે આપણે આઝાદી કે સ્વાતંત્ર્યનાં શબ્દો ઉપર કોઈ પણ શેર, પંક્તિ, મુક્તક, હાઇકુ કે મુક્તપંચિકા જેવા નાના જ કાવ્યો લખીએ…  ગુડ લક (ટુ મી ટુ!)!!

* * *

મિત્ર એટલે? ઓગસ્ટ 3, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
34 comments

મિત્રો, આ રવિવારે 5મી ઑગષ્ટે ઇંટરનેશનલ ફ્રેંડશીપ ડે છે…એ માટે આપ સૌ મિત્રોને ‘સહિયારું સર્જન’ તરફથી આગળથી જ ખૂબ ખૂબ હાર્દિક શુભકામનાઓ…  Wishing you a very Happy Friedship Day!!   આશા છે કે આપણી આ સહિયારી મિત્રતા આપણા સહિયારા સર્જનો વડે બસ આવી જ રીતે કાયમ ટકી રહે…!! 

આજનો વિષય આપવા માટે પણ મને ખૂબ જ નજીકનાં એક મિત્રએ જ યાદ દેવડાવ્યું છે… એ માટે એ મિત્રનો પણ ખૂબ આભાર!

friends-cats-large.jpg

તો આજનો વિષય છે: તમારે માટે મિત્ર એટલે શું?  તમે મિત્ર કોને કહો છો? …. અને આમ તો આવા પ્રશ્નો આપણને કોઈ પૂછે એટલે આપણે તરત જ બોલી ઉઠીએ કે… જે સુખ અને દુ:ખ- બંનેમાં કાયમ સાથે રહે એ સાચો મિત્ર! 

શેરીમિત્રો સો મળે, તાળીમિત્ર અનેક,
જેમાં સુખ-દુઃખ વામીએ, સો લાખનમાં એક.  (
કવિ?? ખબર નથી…)

અને આ પંક્તિઓ તો હું નાનપણથી સાંભળતી આવી છું…

મિત્ર એવો શોધવો ઢાલ સરિખો હોય,
સુખમાં પાછળ પડી રહે, દુ:ખમાં આગળ હોય….
(સ્મરણથી લખ્યું છે)

પરંતુ શું સાચો મિત્ર આટલી વ્યાખ્યામાં બંધાઈ જાય છે ખરો?  અને ખરું પૂછો તો જેટલાં મિત્રો હોય એટલી મિત્રતાની વ્યાખ્યાઓ પણ હોઈ શકે… મિત્ર કૃષ્ણ અને રામ જેવો રાજા પણ હોઈ શકે, તો સુદામા અને ગુહ જેવો રંક પણ… કે પછી દુર્જનોમાં પણ દૂર્યોધન અને કર્ણ જેવી મૂલ્યવાન મિત્રતા મળી આવે છે… આમ તો મારા મંતવ્ય મુજબ,  મિત્રતા અને પ્રેમ એકબીજા વિના સંભવી શક્તા જ નથી… પ્રેમમાં પણ મિત્રતા જરૂરી છે, અને મિત્રતામાં પણ પ્રેમ હોવો એટલો જ જરૂરી છે… હા, એની માત્રાઓ અને એની વ્યાખ્યાઓ જરૂર અલગ અલગ હોય છે… જો કે, પ્રેમની જેમ જ મિત્રતામાં મળેલો દગો પણ ખૂબ જ દુ:ખદાયી અને આજીવન ભૂલી ન શકાય એવો હોય છે… અને આવા મિત્રતામાં દગો પામેલાંઓને શોધવા પણ બહુ દૂર જવું પડે એમ નથી!!   સોરી મિત્રો, આપણે તો અહીં સારા મિત્રો અને નિર્મળ મિત્રતાની વાત લખવી છે…  તો ચાલો, આ વિષયમાં તમને બહુ મોટ્ટું મોટ્ટું ભાષણ આપ્યા વિના હું મારી મૂળ વાત પર જ આવું છું… 🙂

મિત્રતા અને મિત્ર ઉપર આપણે થોડી રચનાઓ જોઈએ…

કવિ મુસાફિર કહે છે… (આ તો મારું અતિ પ્રિય મુક્તક છે!!)

તાંદુલી તત્વ હેમથી ભારે જ થાય છે,
કિંતુ મળે જો લાગણી ત્યારે જ થાય છે.
જ્યાં ત્યાં કદીય હાથ ના લંબાવ; ઓ હૃદય !
મૈત્રીનું મૂલ્ય કૃષ્ણને દ્વારે જ થાય છે.
 

લયસ્તરો ઉપર મિત્ર વિવેકે સરસ મજાનાં ત્રણ સંકલનો મિત્ર અને મિત્રતા ઉપર મૂક્યા છે એ જરૂર વાંચજો મિત્રો…

અને આ મિત્ર વિવેકે તો પડઘા સાથે ય મિત્રતા કરી છે… સાચ્ચું કહું છું હોં, આ લ્યો વાંચી જુઓ…

મને જો મૌન દો તો બોલકું એ પણ બની બેસે,
કરી છે પડઘાં સાથે મિત્રતા એવી અમે, યારો !

ગયા વર્ષે મિત્ર અમિતે રીડગુજરાતી પર મિત્રની પરિભાષા નામનો સુંદર લેખ લખેલો… એ પણ વાંચવા જેવો છે. 

ગયા વર્ષે આ જ મિત્રતાના દિવસે મેં પણ એક મુક્તક લખેલું… જે સુરતી મિત્રોને તો બહુ જ ગમેલું… 🙂

સગાંઓ, સંબંધી, સર્વ કુટુંબી,
દાળ, ભાત, શાક ને જાણે રોટલી;
મૈત્રીની સગાઇ સાવ અનોખી, 
અથાણાં, પાપડ ને મિઠાઇની પોટલી.

આટલું બસ છે ને પ્રેરણા મેળવવા માટે??   એક્ચ્યુઅલી તો મિત્ર અને મિત્રતા વિશે લખવા માટે તમે તમારા કોઇ પ્યારા મિત્રને અચાનક મુલાકાત આપી સરપ્રાઇઝ કરી દ્યો ને… અથવા તો એક ફોન જ કરી દ્યો… ઘણા વખતે…  જો કર્યો ના હોય તો… પછી જુઓ તમને કેવી સરસ લખવાની પ્રેરણા મળી રહે છે એ…. ચાલો, હું પણ હવે ફોન કરવા જ જાઉં છું… પ્રેરણા મેળવવા સ્તો!!  સદ્ ભાગ્યે મિત્રો અને મિત્રતાની મૂડીમાં હું તો ખૂબ જ ધનિક છું!!  તમે પણ છો ને??!!  🙂

પરંતુ મિત્રો, તમે તમારા મિત્રને મળી લ્યો પછી અહીં તમારી મિત્રતા ઉપર એક કાવ્ય લખવાનું છે, એ વાત ભૂલી ના જતા હોં !! 

ફરીથી, આ મિત્રતાનાં દિવસની સૌ મિત્રોને વધાઈ…!

* * *

શું લખું? જુલાઇ 27, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
18 comments

ગયા શુક્રવારે મેં એક પંક્તિ આપી હતી… આપણો સંબંધ ખૂટ્યો, શું કરું?”… એ જ છંદ, કાફિયા અને ‘શું કરુ?’ રદીફ લઈને ગઝલ, શેર કે પંક્તિ લખવાનું આમંત્રણ હતું…  પરંતુ એક સ્નેહી મિત્રએ મને જણાવ્યું કે ‘શું કરું?’ ‘શું કરું?’ માં ઘણું મગજ ઘુમાવ્યુ પરંતુ કશું લખાયું જ નહીં… અને મેં એમને જવાબ પણ આપ્યો કે, ‘લખવાનું મને કંઇ સુઝતું નથી, શું કરું?’ એવું જ કંઇક લખી દ્યો ને મિત્ર?!  🙂  જો કે, એ મિત્રનાં કહેવા સાથે હું પણ સન્મત છું કે ઘણીવાર મારી મચડીને આયાસો કરવાથી કશું લખાતું જ નથી… અને જે લખાય છે એ કદાચ એટલું અસરકારક નથી હોતું… પરંતુ કાંઇ નહીં મિત્રો, આ તો આપણી પોતાની જ પોએટ્રી વર્ક-શોપ છે એટલે કોઈ સખત બંધન નથી… આપેલા વિષયમાં તમે છંદ, અને કાફિયાની થોડી છૂટછાટ પણ લઈ શકો છો!  બસ, તમારી કવિતા આપેલા વિષયથી બહુ અળગી ન થાય, એનું બને એટલું ધ્યાન રાખવાની કોશિશ કરવી… પછી તો જેવી કવિતામાતાની ઈચ્છા કે એમણે કેવી રીતે અને ક્યાં પધરામણી કરવી છે!! 🙂

હા, તો એ મિત્રની ન લખી શકવાની દુવિધાને લીધે મને આજે વિચાર આવ્યો કે આ વિષય પણ બહુ જ મજાનો છે હોં… કે ‘શું લખું?’ !!!  આપણને સૌને ઘણીવાર કશુંક ન લખી શકવાની દુવિધા અને એની પીડા પણ ક્યારેક થતી હોય છે… મને પણ ઘણીવાર થાય છે 😦  … અને તમને પણ ક્યારેક ક્યારેક તો થતી જ હશે…. તો આજે આપણે આપણી એ દુવિધા અને પીડાને જ વાચા આપવાની એક કોશિશ કરીએ તો…?

મને બરાબર યાદ છે કે મિત્ર વિવેકે એકવાર ‘શું લખું?’ ની દુવિધામાં આખી એક ગઝલ લખી નાંખેલી…

નવા વર્ષની હું કથા શું લખું ?
શરીર એ જ, વસ્ત્રો નવાં, શું લખું ?

આખી ગઝલ અહીં વાંચો

મિત્રો, શું તમને પણ ક્યારેક કંઈક ન લખી શકવાની દુવિધા સતાવે છે ખરી??  તો ચાલો, એ જ વિષય પર આજે આપણે કંઇક લખી નાંખીએ…  કોઇ પણ બંધારણની છાંદસ – અછાંદસ રચના…

પણ મને વિચાર આવે છે કે આ ‘શું લખું?’ વિષય ઉપર આખરે હું શું લખું? 😕 …
(કારણ કે મેં આ વખતે બિલકુલ અંચઈ નથી કરી હોં… પહેલેથી ખરેખર કંઈ જ લખી નથી રાખ્યું!)

* * *

એક પંક્તિ: “આપણો સંબંધ ખૂટ્યો, શું કરું?” જુલાઇ 20, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
15 comments

મિત્રો, આજે એક પંક્તિ આપું છું… જેવી રીતે મુશાયરાઓમાં આપવામાં આવે છે ને, બસ એવી જ રીતે… 🙂

પંક્તિ:  “આપણો સંબંધ ખૂટ્યો, શું કરું?”
છંદ: ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગા 
કાફિયા: ખૂટ્યો, લાગ્યો, તૂટ્યો, જીવ્યો, વગેરે જેવા શબ્દો…
રદીફ: શું કરું?

જે મિત્રો છંદના અભ્યાસુ છે એઓ આ છંદમાં અને આજ રદીફ અને કાફિયાઓ લઇને લખવાનો પ્રયત્ન કરે…!  જેઓને નથી આવડતો એ સૌ છંદને અવગણી એટલીસ્ટ આજ કાફિયા અને રદીફને લઈને ગઝલ, શેર કે મુક્તક લખે… અને જેઓને છંદ શીખવું છે પણ છંદનાં નામથી ડરે છે, એમને હું મારા નિજ અનુભવ પરથી કહું છું કે મિત્રો, એટલું બધું અઘરું પણ નથી આ છંદ શીખવાનું હોં… હા, એકદમ સરળ પણ નથી, પરંતુ મારા હિસાબે પહેલાં ખાસ જરૂરત છે છંદને ગઝલમાંથી ઓળખી શકવાની અને એને માટે આપણા કવિઓની સારી સારી ગઝલોનો અભ્યાસ કરવાની… જે માટેનો મારો અભ્યાસ તો હજી પણ ચાલુ જ છે અને હંમેશા ચાલુ જ રહેવાનો છે… કારણ કે મને જે એક-બે છંદો આવડ્યાં છે એમાં મેં સાચ્ચે જ કોઇ એવી મોટી ધાડ નથી મારી, પરંતુ આટલું આવડવાથી આ છંદ (જે મને એક સમયે એલીયન જેવો લાગતો હતો!) નાં રસ્તે આગળ જવાની ધગશ હજી એવી જ રહી છે જે મારે માટે ઘણી મોટી વાત છે…!!  અને એ માટે મારા છંદ-શિક્ષક-મિત્રોને મારા સ્નેહવંદન…!!

કવિ શ્રી આર.જે. નિમાવતનો એક શેર છે…

લો રહ્યાં અકબંધ સ્વપ્નાં આંખમાં;
આપણો સંબંધ ખૂટ્યો શું કરું !

આ આખી ગઝલ કોઇ પાસે હોય તો અહીં જણાવશો…

આપણા કવિ-મિત્ર વિવેકનું કહેવું છે કે…

જિંદગીનો પથ હજી બાકી હતો,
આપણો સંબંધ ખૂટ્યો, શું કરું?

વિવેકની આ આખી ગઝલ અહીં વાંચો

મિત્ર વિવેકની પાસેથી આ પંક્તિ લઈને મેં પણ એક ગઝલ લખી છે… એ ય પાછી છંદમાં હોં…  🙂

(હા, આ વખતે પણ મેં જરા અંચઈ જ કરી છે… વિષય આપવા પહેલાં જ આ ગઝલ લખી દઈને… )

આપણો સંબંધ ખૂટ્યો, શું કરું?
સ્નેહનો આ તાર તૂટ્યો, શું કરું?

મારી આ આખી ગઝલ અહીં વાંચો..

મિત્રો, તૈયાર છો ને તમે?   ભૂલી તો નથી ગયા ને આપણા કાવ્ય-સર્જનની પ્રેક્ટિસ…??

તો ચાલો લખવા માંડો… 
‘શું કરું?’ રદીફ  પરની કોઈ પણ રચના…
બની શકે તો આ જ છંદમાં…
આ જ રદીફ અને કાફિયાઓની સાથે…

* * *

અંજલિ જુલાઇ 13, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
12 comments

નાશવંત શરીર છોડીને જનારા સ્વજનોની પાછળ અમર થઈ જનારા ઘણાં શાશ્વત ગીતો અને યાદગાર કવિતાઓ રચાયાં છે…! 

જેમ કે, કવિશ્રી નરસિંહરાવ દિવેટીયાની આ અમર રચના… જે આવા દુ:ખદ પ્રસંગે કદાચ બધાં જ એને સૌ પ્રથમ ગાય છે…loose-flowers.gif

મંગલ મંદિર ખોલો,
દયામય ! મંગલ મંદિર ખોલો !

કરસનદાસ માણેકની એક અમર રચના…

જીવન અંજલિ થાજો !
મારું જીવન અંજલિ થાજો !

બીજું મને ખૂબ જ ગમતું એક અંજલિગીત… પરંતુ એના કવિ વિશે મને કંઇ જ ખબર નથી.

હે નાથ! જોડી હાથ પાયે પ્રેમથી સહુ માંગીએ,
શરણું મળે સાચું તમારું એહ હૃદયથી માંગીએ;
જે જીવ આવ્યો આપ પાસે, ચરણમાં અપનાવજો,
પરમાત્મા, એ આત્માને શાંતિ સાચી આપજો.

મિત્રો… તમને થશે કે આજે તમને આ અંજલિ ગીતો હું કેમ યાદ કરાવું છું?  તો એ એટલા માટે, કે આજનો આપણો કવિતાસર્જનનો વિષય છે, અંજલિ… કોઈકને અંજલિ આપવા માટે આજે આપણે અંજલિકાવ્યો લખીએ… આપણા બધાના જીવનમાં કોઇ ને કોઇ તો એવું હશે જ કે જે હવે આ દુનિયામાં હયાત નહીં હોય, જેની ગેરહાજરી તમને વારે-તહેવારે જરૂર સતાવતી હશે…  કોઇ સ્વજન, કોઇ મિત્ર અથવા નિરાલી જેવું કોઇ એકદમ અજાણ્યું જણ જે આપણા હૃદયને જરૂર ક્યાંક સ્પર્શી ગયું હશે…  તો એ સૌને આપણે આજે કાવ્યાંજલિ આપીએ તો?!    તમે કોઇને માટે લખેલી રચના પણ અહીં મૂકી શકો છો… નહીંતર આપણે તો અહીં કવિતા-સર્જનની પ્રેકટીશ કરવાની જ છે ને… એટલે નવી જ કોઇ રચના લખી દઈએ…

લ્યો, સૌપ્રથમ શરૂઆત આજે હું જ કરું છું… (જો કે મેં થોડું ચીટીંગ તો કર્યુ જ છે… કારણ કે પ્રથમ આ રચના લખી છે અને એના પરથી આ વિષય આપવાની બુદ્ધિ આવી છે… 🙂 )

નિરાલી નાયકને શબ્દાંજલિ આપવા માટે આ રચનાઓ મેં લખી છે… જે નિરાલીનાં પ્રશ્નો અને પ્રભુનાં ઉત્તરરૂપે લખી છે!

નિરાલી પૂછે છે કે…

તારા આંગણની હતી, નાજુક કોમળ-શી કળી,
મારી ડાળથી નાથ મારે, કેમ અલગ થાવું પડ્યું?
 

પ્રભુ ઉત્તર આપે છે કે…

હે સુકોમળ-શી કળી!  ના તેં કર્યા કો’ પાપ છે,
આવિયા’તા સંગ તારી, ગત જનમનાં કર્મ છે.

રીડગુજરાતી પર કમલેશ પટેલની એક રચના આપણા પ્રિય કવિ સ્વ. શ્રી ર.પા. માટે…

ઓ રમેશ ! તે કેવો લીધો છે વેશ !
કોઈને કહ્યા વિના, તેં સ્વર્ગમાં કર્યો પ્રવેશ !

આપણા હરીશકાકાની મુક્તપંચિકાઓ આપણા પ્રિય કવિ સ્વ. શ્રી ર.પા. માટે…

પાન ફરકે
અને સઘળા
પ્રસંગ યાદ આવે!
પણ, રે! હવે
રમેશ નથી!

તો મિત્રો, ચાલો આપણે કાવ્યસર્જન કરી આપણા વ્હાલુડાંઓને આપીએ… અંજલિ… શ્રદ્ધાંજલિ… પ્રેમાંજલિ… શબ્દાંજલિ… કાવ્યાંજલિ… (કે પછી આપણા ચિરાગભાઈની જેમ અંજલિરૂપે આખો બ્લોગ જ-) સ્વરાંજલિ…!!

* * *

બાળગીત, બાળકોને જન્મદિવસની શુભેચ્છા આપતા ગીત.. જુલાઇ 6, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
10 comments

આજે મારા વિશાલનો ‘હેપ્પી બર્થ ડે’ છે 🙂 એટલે આજે કવિતા હોય કે કિચન, વિશાલને લગતું અને વિશાલને ગમતું જ દેખાય ને મને તો…!! તો ચાલો, તમને પણ મારી સાથે બાળગીત જ લખવાનું આમંત્રણ આપું ને..!!

 જન્મદિવસની શુભેચ્છા આપતું કોઇ ગુજરાતી ગીતના મળ્યું, એટલે હમણા તો આ હિન્દી ગીતથી જ શરૂઆત કરું.

જનમદિન મુબારક મુબારક તુમ્હેં…
જનમદિન મુબારક મુબારક તુમ્હેં…

બાળગીતોનું એક અલગ જ વિશ્વ છે.. એમ પણ કહેવત છે ને, જ્યાં ન પહોંચે રવિ ત્યાં પહોંચે કવિ. અને કવિ જ્યારે બાળકોને ધ્યાનમાં રાખીને કલ્પનાના ઘોડા દોડાવે, ત્યારે તો જે ન થાય એ ઓછું…!!

રમેશ પારેખનું આ ગીત બાળપણમાં કેટલું ય ગાયું હશે બધા એ :

 

એકડો સાવ સળેખડો, બગડો ડિલે તગડો
બંન્ને બથ્થંબથ્થા બાઝી, કરતા મોટો ઝગડો

તગડો તાળી પાડે, ને નાચે તાતાથૈ
ચોગડાની ઢીલી ચડ્ડી સરરરર ઉતરી ગઇ

અને બાળપણ એટલે ધિંગા-મસ્તી અને મનમાની કરવાનો પણ વણલ્ખ્યો હક મળે..!! અને એમાં પછી મમ્મી-પપ્પાઓ કક્કો ઘુંટવા કે એ.બી.સી.ડી. લખવા બેસાડે, તો બાળક કંઇક આવું જ કહે ને –

દાદા, મને વાંચવાનું કહેશો નહીં.
રૂડી રૂપાળી ચોપડીને
પૂંઠૂં ચડાવી દઉં
તમને ગમે તો સરસ મજાનું
સ્ટીકર લગાડી દઉં.
દાદા, મને વાંચવાનું કહેશો નહીં. 

અને ચલો ધારી લો કે સામ-દામ-દંડ-ભેદ માંથી એકાદ ઇલાજ કામે લાગે, તો પછી નોટબુકમાં જોવા શું મળે ?

મનજીભાઈની નોટબુકમાં ઈચ્છાઓના લીટા,
થોડા ત્રાંસા, થોડા સીધા, થોડા આડા-ઊભા.

દિ’ ઉપડે ને મનજીભાઈ તો
નીકળે સેર-સપાટે;
ના પાડો ત્યાં પહેલાં પ્હોંચે,
માને ના કોઈ કાળે,
સાંજ પડે ને થાક્યા-પાક્યા આવી પહોંચે પાછા…

અને બાળપણમાં મિત્રો અને ભાઇ-બહેન સાથે ઇટ્ટા-કિટ્ટા કરવાની, ફિલમ ફિલમ રમવાની અને એવી તો કેટલીય મજા છે, જે મોટેરાઓને નથી મળતી…

તો બાળકો (!!), તૈયાર છો ને બાળગીત લખવા માટે.. ?? જો જો હોં.. આપણે ‘कोइ लौटा दे मेरे बीते हुए दिन..’ કે પછી ‘મારુ બચપણ ખોવાણું’ એવા ઉદાસ ગીતો નથી લખવાના… બાળકો માટે, અને બાળકોને લગતા બાળગીત લખવાના છે… !!

 

લાગણીનો સંબંધ જૂન 29, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
7 comments

આપણે ત્યાં ભલેને એવું કહેવાતું હોય કે પારકા એ પારકા, પરંતુ લાગણીનો સંબંધ એ લોહીનાં સંબંધ કરતાં પણ વધુ ઘેરો હોય છે એવું મારું માનવું છે.  જો કે આમ તો એ બંને સંબંધોની એકબીજા સાથે કોઈ તુલના થઈ શકે જ નહીં… બંનેના રૂપ અલગ છે, સૂર અને તાલ પણ અલગ છે.  તમને થશે કે આ સંબંધમાં પણ સૂર અને તાલ?  હા, સૂર અને તાલ દરેક સંબંધમાં અને એની અભિવ્યક્તિમાં મોજૂદ હોય જ છે.  અને તો યે આપણે લોહીનાં સંબંધ વગર તો કદાચ જીવી શકીએ, પરંતુ લાગણીનાં સંબંધની જો આપણા જીવનમાંથી બાદબાકી કરવામાં આવે તો પછી જીવનમાં જીવવા જેવું જ શું રહે?  જીવન તો જાણે યંત્રવત બનીને જ રહી જાય ને?!  કોઇ પણ માટે લાગણીનાં સંબંધ વગર જીવવું તો શક્ય જ નથી.  તમારું શું માનવું છે?

આમ તો સૌથી મોટો લાગણીનો સંબંધ એટલે કે પ્રેમનો સંબંધ!  પરંતુ અહીં માત્ર એક સ્ત્રી અને એક પુરુષનાં લાગણીનાં પ્રેમસંબંધની વાત નથી… એ સંબંધ તો હોઇ શકે છે બે મિત્રો વચ્ચેની લાગણીનો સંબંધ, અથવા તો કોઇ પડોશીનાં નાનકડા બાળક સાથે બંધાઇ ગયેલો લાગણીનો સંબંધ, અથવા તો કોઇને ધર્મનાં માતા-પિતા કે ધર્મનાં ભાઇ-બહેન તરીકે થયેલી લાગણીનો સંબંધ… લાગણીનાં સંબંધનું કોઇ પણ રૂપ અને રંગ હોઇ શકે!  પરંતુ એ પણ એટલું સાચું છે કે આ સંબંધ જેટલો ઘેરો હોય છે એટલું જ ઘેરું હોય છે એના તરડાવા કે તૂટવાનું દર્દ પણ!

145pix-giving-flower.jpg

લાગણીનાં સંબંધ વિશે રીડગુજરાતી પર આ બે લેખો ખાસ વાંચવા જેવાં છે…
પોતાનાં-પારકાં -જયવદન પટેલ  અને બે શબ્દોનો સંબંધ – ગિરીશ ગણાત્રા

મિત્રો, તમારે માટે લાગણીનો સંબંધ એટલે શું, એ જરા બતાવશો?  હા, અહીં કાવ્યરૂપે જ તો…!!  અને કાંઇ યાદ ન આવે તો આપણી ગુજરાતી ભાષા સાથે પણ આપણો લાગણીનો જ સંબંધ છે ને?!  અથવા તો આ ‘સહિયારું સર્જન’ સાથેનો તમારી લાગણીનો બંધાયેલો સંબંધ…  🙂 

લાગણીનાં સંબંધ વિશે મિત્ર રાજીવની એક રચના જોઈએ…

આભાર તારો કે આવી સુંદર મિત્રતા આપી
અને આપણા સંબંધમાં કેવી સુંદરતા આપી
દુનિયામાં લોહીના સંબંધ પણ છળી જાય છે
અને મને દોસ્તીમાં પણ કેવી પવિત્રતા આપી

લાગણીનાં સંબંધ વિશેની ઘણી રચનાઓ આપણે ઘણીવાર બ્લોગ-જગતમાં માણી છે… પરંતુ મને અત્યારે યાદ નથી આવતી.  એટલે શોધવા કરતાં ચાલોને લખવાનું જ શરૂ કરીએ…  🙂 

અને મિત્રો, ભૂલશો નહીં… આપણે લાગણી વિશે નહીં (હા, એ વિષય પણ કો’કવાર આપીશું!) પણ લાગણીનાં સંબંધ વિશે લખવાનું છે હોં!!

* * *

વ્હાલા ‘વરસાદ’ને કવિતામાં ઢાળીયે… જૂન 22, 2007

Posted by ઊર્મિ in સર્જનક્રિયા.
20 comments

બે દિવસ પહેલાંજ એક ટહુકો સંભળાયો ત્યારે જ મને ય ખબર પડી કે ગ્રીષ્માનાં ત્રાસમાંથી સૌને છોડાવવા માટે દેશમાં ક્યાંક ક્યાંક હવે મેહુલીયો મહેરબાન થવા માંડ્યો છે… આમ તો આજ સુધી વરસાદ પર, વરસાદના ઉન્માદ પર, અને વરસાદમાં યાદ આવતા વ્હાલમ પર કેટલાય ગીતો, ગઝલો લખાયા છે, અને લખાતા રહેશે… વરસાદની મૌસમ છે જ એવી, કે કવિતા લખવાનું મન થઇ જાય. ભલે એ ઝીણો ઝરમર વરસાદ હોય, કે પછી સાંબેલાધાર… (આ મુશળધાર વરસાદમાં સાંબેલું ક્યાંથી આવ્યું? તમને ખબર હોય તો કહેજો હોં જરા !! 🙂 )

આપણા એક બ્લોગરમિત્ર પ્રતિક નાયકે તો મુંબઈમાં મેહુલીયાને  કેમેરામાં કેદ કરી લીધો (પણ આપણને બતાવ્યો નથી!)… જો કે, સાથે સાથે એને ય ઘણી યાદો ઘેરી વળી… પણ પ્રિયતમાની નહીં હોં!  સુરતનાં ભજીયા, ચા, અને સુરતી લોચાની…!  🙂

જગજીતસિંગની ઘણીજ પ્રખ્યાત પેલી ગઝલ તો બધાએ સાંભળી જ હશે… वो कागझकी कश्ती, वो बारिश का पानी… નાનપણના એ વરસાદની, અને એ કાગળની હોડીની યાદો તો કાયમ માનસપટ પર એ હોડીની જેમ જ હંમેશા તરતી રહેવાની જ…

તો યુવાનીના વરસાદ સાથે કોણ જાણે કેમ, પણ વ્હાલપને સીધો સંબંધ છે…

અહીં આપણે બે અને વરસાદ ભીંજવે

vishu_khushu_in_rain.jpg

મને ભીંજવે તું તને વરસાદ ભીંજવે

ભગવતીકુમાર શર્મા તો કહે છે કે – પ્રિયતમા નહીં તો વરસાદ જ નહીં..

હવે પહેલો વરસાદ બીજો વરસાદ અને છેલ્લો વરસાદ
એવું કાંઇ નહીં !
હવે માટીની ગંધ અને ભીનો સંબંધ અને મધમધતો સાદ,
એવું કાંઇ નહીં !

એમની જ બીજી એક રચનામાં પ્રિયતમ અને વરસાદનો નાતો કંઇક જુદી રીતે દર્શાવ્યો છે.

અઢી અક્ષરનું ચોમાસું, ને બે અક્ષરના અમે;
ખોટ પડી અડધા અક્ષરની, પૂરી કરજો.. તમે!

ન્હાનાલાલ કવિનાં આ બે ગીતો સાંભળીને તો આપણાથી પણ ઝરમર ઝરમર વરસી જ જવાય છે… 

ઝરમર ઝરમર મેહુલો વરસે આછે નીર :
ઊને આંસુ નયનો ભીંજે,
એવાં એવાં ભીંજે મારા ચીર

અને

ઝીણા ઝરમર વરસે મેહ,
ભીંજે મારી ચૂંદલડી :
એવો નીતરે કૌમારનો નેહ,
ભીંજે મારી ચૂંદલડી.

આ સાથે ગુજરાતીના પાઠ્યપુસ્તકમાં ભણેલી એક કવિતા યાદ આવે છે…

આભમાં ઝીણી ઝબૂકે વીજળી રે,
કે ઝીણા ઝરમર વરસે મેહ, ગુલાબી…
નહીં જાવાનું વેરણ ચાકરી રે. !!

તો ચાલો મિત્રો, તૈયાર છોને?! આજે આપણે આ વરસાદને સંઘરવા માટે આપણા શબ્દોનો વરસાદ વરસાવીને આ ‘સહિયારું સર્જન’નાં નેવાણાંમાં મુકેલી કવિતાની ડોલમાં ભરીયે…  (સીધેસીધું કહું?  વરસાદની કવિતા લખીએ! 🙂 )

* * *